فصل سوم تماس اروپائيان با ايران 1736 - 1350 م . با اينكه اغلب مورخان هجوم مغولان به ايران و كشورهاى همجوار را تا غرب در سده هفتم / سيزدهم مصيبتى تمام‌عيار توصيف كرده‌اند ، ولى در اينجا اين فاجعه را سرآغاز اين فصل قرار داديم چون براى مبحثى كه در پيش‌رو داريم مناسبتى درخور خواهد داشت . تهاجمات قشون مغولان فقط براى فتح و تخريب و غارت بود ولى صرفنظر از شرارتهاى آنان ، تغيير و تحول مثبتى به وجود آمد و آن هم درهم شكستن سدى بود كه مدتهاى مديد بين ايران و ممالك اسلامى و غرب حائل بود . بر اثر تهاجمات مغولان تماس‌هاى تازه‌اى بين شرق و غرب برقرار شد ولى اين تماسها در آغاز با طمأنينه صورت گرفت و تمام موانع در هردو طرف ناديده انگاشته شد . پيشگامان برقرارى تماس بين شرق و غرب افرادى چون ويليام روبروكى « 1 » ، پولوها « 2 » ، مارينوسنوتا « 3 » و فريار اودوريك پاردنتى « 4 » بودند و همه اينها به دوره ايلخانان تعلق داشتند و نيازى به ذكر آنان در اينجا نيست جز اينكه بايد بدانيم كه دستاوردهاى اين افراد اهميتى درخور داشت ، چون راه را براى سياحان بعدى هموار كردند . شرق ، ديگر براى غرب كتاب بسته‌اى نبود . ولى هنوز مىبايد صفحات ديگرى از آن ورق مىخورد . بايد يادآورى كرد كه در مقوله توسعه تماس بين ايران و غرب ، « رفت‌وآمد » فقط از طرف غرب به شرق نبود ؛ بلكه سياحانى نيز از سمت شرق وارد غرب شدند . بطور كلى در اروپا از ايرانيانى كه به غرب رفته‌اند ، كمتر صحبتى هست چون تعداد آنها كم بود و يا اگر هم گزارشهايى داشته‌اند ، در اروپا كمتر شناخته شده است .

--> ( 1 ) - William of Rubruck ( 2 ) - Polos ( 3 ) - Marino Sanuto ( 4 ) - Friar odoric of Pordenone